ความเป็นมา
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนิน ร.ร.ตชด.บำรุงที่ ๑๐๗ บ้านห้วยจะด่าน ต.ปึงโค้ง อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่เมื่อวันที่๖ กุมภาพันธ์๒๕๓๐ได้มีพระราช บัญชาให้ดำเนินการปลูกฝังการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้แก่เด็กนักเรียนและให้โรงเรียน ปลูกสะเดา ซึ่งนอกจากจะสามารถนำมาประกอบเป็นอาหาร อาศัยเป็นร่มเงาแล้วเมล็ดสะเดา ยังใช้ในการป้องกันกำจัดแมลงในผักได้ด้วยซึ่งไม่มีพิษตกค้างและทำลายสภาพแวดล้อมเหมือน สารเคมีทั่ว ๆ ไป จากพระราชดำริดังกล่าวโครงการนี้จึงได้ขยายออกไปยังโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนอื่น ๆด้วย เช่นการส่งเสริมให้มีการปลูกหญ้าแฝก เป็นต้น
สถานการณ์ปัจจุบัน
กิจกรรมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติที่เกิดขึ้นในช่วงแผนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารระยะที่ ๑ นั้นได้แก่ การจัดให้มีป่าชุมชนในหมู่บ้านที่มีโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนตั้งอยู่ทั้งหมด ๑๐๒ แห่ง และกิจกรรมรณรงค์การปลูกหญ้าแฝกเพื่อเป็นการอนุรักษ์ดินและน้ำในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนทั่วประเทศ การดำเนินกิจกรรมเท่าที่ผ่านมายังไม่ได้เน้นในเรื่องของการให้ความรู้ควบคู่กับการปฏิบัติ จึงทำให้เด็กและประชาชนยังมีความรู้ความเข้าใจในเรื่องของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอยู่ในระดับต่ำ ทั้งนี้เนื่องจากครูผู้ซึ่งเป็นผู้นำในการดำเนินกิจกรรมยังขาดความรู้ ขาดแนวทางในการดำเนินงานด้านสิ่งแวดล้อมศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังขาดสื่อและโสตทัศนูปกรณ์ที่เหมาะสมที่ใช้ในการเผยแพร่ความรู้
วัตถุประสงค์
เพื่อปลูกฝังให้เด็กนักเรียน เยาวชน และประชาชนในพื้นที่มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
เป้าหมาย
๑. โรงเรียนในพื้นที่โครงการทุกโรงมีการจัดการเรียนการสอนเรื่องสิ่งแวดล้อมศึกษา
๒. ประชาชนทุกชุมชนมีส่วนร่วมในการทำกิจกรรม
กิจกรรมสำหรับนักเรียน
๑. การพัฒนาการจัดการเรียนการสอนด้านสิ่งแวดล้อมศึกษาในโรงเรียน มีแนวทางในการดำเนินงานดังนี้
๑.๑ พัฒนาหลักสูตรการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมกับท้องถิ่น
๑.๒ จัดทำคู่มือการสอนสำหรับครูเพื่อช่วยในการจัดการเรียนการสอน
๑.๓ ผลิตสื่อที่จำเป็น
๑.๔ สนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ที่จำเป็นในกระบวนการเรียนการสอน
๑.๕ ฝึกอบรมครูในเรื่องวิธีการจัดการเรียนการสอน
๒. การให้ความรู้แก่ครูด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
กิจกรรมสำหรับประชาชน
๑. การให้ความรู้แก่ประชาชนเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีแนวทางในการดำเนินงานดังนี้
๑.๑ จัดทำเนื้อหาในการอบรมที่เหมาะสม
๑.๒ จัดทำคู่มือสำหรับประชาชน
๑.๓ ผลิตสื่อที่จำเป็น
๑.๔ อบรมประชาชนเรื่องการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
๒. การดำเนินกิจกรรมการอนุรักษ์และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในชุมชน ตัวอย่างเช่น
๒.๑ การใช้อินทรียวัตถุในการปรับปรุงบำรุงดิน และลดการใช้สารเคมี
๒.๒ การปลูกไม้ใช้สอย
๒.๓ การสาธิตและส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากหญ้าแฝก
๒.๔ การพัฒนาป่าชุมชนในพื้นที่
๒.๕ อื่น ๆ
แหล่งอ้างอิง: สำนักงานโครงการส่วนพระองค์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี .(๒)
โครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ระยะที่ ๕
โรงเรียนในโครงการตามพระราชดำริ
ภาคเหนือ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเจ้าพ่อหลวงอุปถัมภ์ ๒
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านใหม่พัฒนาสันติ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเบญจมะ ๑
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนไลออนส์มหาจักร ๘
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนไลออนส์มหาจักร ๙
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนอาโอยาม่า
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเฮียงไทยธำรงค์
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสนั่น-เฉลิมเกตุ นภาศัพท์
- โรงเรียนศึกษานารีอนุสรณ์ ๓
- ศศช.ชาวไทยภูเขา”แม่ฟ้าหลวง”บ้านแม่ลง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเจ้าพ่อหลวงอุปถัมภ์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนชนัตถ์ปิยะอุย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเทคนิคดุสิต
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านดอยล้าน
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบำรุงที่ ๑๑๒
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนศรีสมวงค์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสังวาลย์วิท ๘
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสมถวิลจินตมัย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนอาชีศึกษาเชียงราย-พะเยา
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านจะนู
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนอินทรอาสา(บ้านห้วยน้ำกืน)
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแม่ลางิ้ว
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปอหมื้อ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเฉลิมพระเกียรติบ้านน้ำบ่อสะเป่
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายบ้านห้วยมะโอ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายบ้านห้วยโปงเลา
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายบ้านแม่เหลอ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายบ้านดอยแสง
ภาคกลาง
ภาคตะวันตก
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนท่านผู้หญิงทวี มณีนุตร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านถ้ำเสือ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านมอเกอร์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนแม่กลองคี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแม่กลองใหญ่
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแสมใหญ่
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหม่องกั๊วะ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเลตองคุ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแม่จันทะ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนจุฬา-ธรรมศาสตร์ ๓
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านวะกะเลโค๊ะ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านทีวะเบยทะ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเลผะสุคี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนคุรุสภา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านต้นมะม่วง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านบ้องตี้ล่าง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแม่น้ำน้อย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเรดาร์ ฯ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนประตูด่าน
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนมิตรมวลชน ๒
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนวิจิตรวิทยาคาร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสหธนาคารกรุงเทพ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสุนทรเวช
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเฮงเค็ลไทย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปิล็อคคี่
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนหลวงประกอบนิติสารและท่านผู้หญิงถวิล
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน ช่างกลปทุมวันอนุสรณ์ ๑
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนนเรศวรป่าละอู
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนนเรศวรห้วยผึ้ง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเนินแก้ววิทยาคาร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาจ้าว
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคลองน้อย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านท่าวังหิน
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านย่านซื่อ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านป่าหมาก
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคีรีล้อม
ภาคใต้
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านควนสามัคคี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านท่าลานทอง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านน้ำฉา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านในหุบ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านพันวาล
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านสวนเพชร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านห้วยเหมือง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสิริราษฎร์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสันตินิมิตร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนนิคมพิทักษ์ราษฎร์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนโรงงานยาสูบ ๒
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปาโจแมเราะ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านแก่งศรีโคตร
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคำสะอาด
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านตาเอ็ม
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนท่าแสนคูณ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านปากลา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านป่าไม้
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหนองบัวพัฒนา
- โรงเรียนบ้านดงนา
- โรงเรียนบ้านโหง่นขาม
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนาชมภู
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านสมประสงค์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนไปรษณีย์ไทย(บ้านห้วยหมากกล่ำ)
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนคอนราดเฮงเค็ล
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนช่างกลปทุมวันอนุสรณ์ ๘
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนชูทิศวิทยา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนาสามัคคี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหนองดู่
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหาดทรายเพ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนากระเสริม
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนาหัวภู
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนการท่าอากาศยานแห่งประเทศไทย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนเฉลิมราษฎร์บำรุง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนานกปิด
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านนาปอ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านวังชมภู
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหนองแคน
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเหมืองทอง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหมันขาว
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนฮิลมาร์พาเบิล
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเทพเจริญ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านศรีสวัสดิ์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหนองมะแซว
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านห้วยฆ้อง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านป่าก่อ
- ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนภูดานกอย
ภาคตะวันออก
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคลองมะลิประเวศน์วิทยา
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคลองแดง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านน้ำแดง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านบ่อชะอม
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหนองบอน (สตรีวิทยาอุปถัมภ์ ๒)
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหางแมว
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนสิงคโปร์แอร์ไลน์ส
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนการบินไทย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาสารภี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคลองเจริญสุข
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านคลองตะเคียนชัย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านโคกน้อย
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านตากฟ้า
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านท่าผักชี
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านทุ่งกบินทร์
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านน้ำอ้อม
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านวังศรีทอง
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านใหม่ไทยเจริญ
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนประชารัฐบำรุง ๑
- โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนพีระยานุเคราะห์ฯ ๑
